همیشه حرف و حدیث درباره خود چه گوارا زیاد بوده ولی آدمهایی که به نحوی از او متاثر شده اند کمتر در اخبار قرار گرفتند.فکر نکنم تا زمان این گزارش خبرنگار اشپیگل، کسی به حال و هوای اعدام کنندگان چه و زندگیشان در این سالها پرداخته باشد.

--- 

ارنستو چه گوارا،مبارز و چریک افسانه ای آرژانتینی، ۴۰ سال پیش با شلیک گلوله کشته شد. بعضی ها او را مانند قدیسی می پرستند در حالیکه بعضی دیگر او را دارای قدرت گرفتن انتقام حتی از ماورای قبر میدانند. 

مردی که سرشناس ترین مبارز و چریک همه ی دوران را هدف گلوله قرار داد، در بزرگترین شهر بولیوی، سانتا کروز دلا سیرا و در محله ای متوسط زندگی میکند.خیابان محل اقامت او خلوت و آرام است و در نزدیکی آونیدا پاراگوئه،یکی از معبرهای اصلی این شهر بی در و پیکر واقع شده است.مردی که اینجا زندگی میکند ۶۸ ساله است،با موهایی جوگندمی و چهارشانه.او زمانی در ارتش خدمت میکرده است و ۱۰ سال پیش مفتخرانه بازنشسته شد.سرباز سابق متاهل است و پنج فرزند دارد. او خودش را به غریبه ها "پدرو سالازار" معرفی میکند ولی نام واقعی وی ماریو تران است.

این ماریو تران بود که کار ارنستو چه گوارا را ۴۰ سال پیش در ۹ اکتبر ۱۹۶۷ به پایان ساند."وقتی که از تپه بالا میامد و به سمت مدرسه-مدرسه ای که قتلگاهش شد- حرکت میکرد، تفنگش را به شانه هایش تکیه داده بود و در هر دستش آبجویی حمل میکرد."مانوئل کورتیز،کشاور ۶۸ ساله محلی اینها را به خاطر میاورد. او در مجاور این مدرسه واقع در دهکده لا هیگوئیرا در ۲۵۰ کیلومتری جنوب غربی سانتا کروز زندگی میکند.کورتیز دیده بود که چه چگونه یک روز قبلش به همراه همرزمش ویلی در مدرسه گیر میفتد. ارتش بولیوی در دره مجاور به کمین چریکهای کاملا از پا افتاده ی چه نشسته بودند."سربازان تمام شب برای موفقیتشان پایکوبی کردند و جشن گرفتند."

ساختمان ساده مدرسه از کاهگل درست شده بود و به دو کلاس درس تقسیم میشد.ویلی را در کلاس راستی زندانی کردند و چه را در کلاس چپی. "مرا نکشید، زنده ی من بیشتر از مرده م برای شما ارزش خواهد داشت." گفته میشود اینها حرفهایی بود که چریک ارژانتینی در هنگام دستگیریش فریاد میزد. اما در صبح ۹ اکتبر،رنه برینتوس رییس جمهور وقت بولیوی فرمان اعدام چریکها را صادر کرد.

ابتدا، سربازی ویلی را هدف گلوله قرار داد. سپس حوالی ۱۱:۳۰صبح بود که ماریو تران قدم به داخل کلاس سمت چپی گذاشت. او تفنگ کارابینM2 اش را به طرف رهبر شورشیان که روی زمین دولا شده بود نشانه رفت و نه بار شلیک کرد.

هیچ عکسی از تران وجود ندارد.در این ۴۰ سال او هرگز در مقابل عموم درباره چه سخن نگفته است، و نشانی وی یکی از سر به مهر ترین اسرار بولیوی است. چریکهای سابق معتقدند او توافقنامه ای با سیا دارد که گفته میشود از وی محافظت می کند.بعضی از رزمندگان سابق بر این باورند که او از یگان های کوبایی که در پی انتقامند می ترسد. جولیا کورتیز، معلم مدرسه دهکده سابق،کسی که اندکی پیش از مرگ چه برایش مقداری سوپ آورد،معتقد است تران از "نفرین چه" در هراس است.

مردم شهر کوچک والگرانده،جایی که انسان شناسان ۱۰ اسل پیش بقایایی چه را کشف کردند،قاطعانه به این نفرین باور داند.شش نفر از سیاستمداران و فرماندهان نظامی که در این اعدام مسئولیت داشتند تا به امروز با مرگهای سختی از بین رفته اند.انها به قتل رسیدند،در حوادث مختلف کشته شدند یا - مانند رییس جمهور برینتوس- در سقوط هلی کوپتر جان باختند.

ژنرال گری پرادو،کسی که چه گوارا را دستگیر کرد، می شود گفت یکی از قربانیان نفرین است.گلوله ای از تفنگی که در دست داشت در رفت و به ستون فقراتش برخورد کرد.او برای همیشه فلج شده است. "هیچ نفرینی وجود ندارد.این حرفها بی پایه است." او غرولندکنان از روی ویلچرش چنین میگوید. پرادو که اکنون ۶۸ ساله است فرمانده یگان ویژه ای بود که مبارزان چریک را در سفر پر حادثه شان از میان کوههای لخت و بی حفاظ جنوب شرق بولیوی تعقیب میکرد. ژنرال پیر میگوید که میخواست اعتبار سربازانی را که با مبارزان چریک میجنگیدند نجات دهد: "ان جریان یک مداخله خارجی بود.اسطوره ی چه گوارای قدیس بالاخره باید از بین میرفت."

این موضوع تا حد زیادی نامحتمل به نظر میرسد.نوستالژی چه در چهلمین سالگرد مرگش همچنان در آمریکای لاتین میچرخد.کهنه سربازان انقلاب کوبا در کنار باند فرودگاه والگرانده ،بر روی گودالی که استخوانهای چه پیدا شد، مقبره ای برپا کرده اند.مدرسه لا هیگوئیرا نوسازی و به موزه تبدیل شده است.اتاق رختشویی بیمارستان والگرانده،جایی که عکس معروف و مسیح وار جسد خوابیده چه گرفته شد- زیارتگاه دیگری برای "توریستهای انقلاب" از سرتاسر جهان شده است.

ایوو مورالس،رییس جهور بولیوی که پرتره ای بزرگ از چه را در دفترش آویخته، در حال حاضر "روتا دل چه" یا "راه چه" را افتتاح کرده است: در ازای مبلغ ناچیزی،مردان جوانی از والگرانده آخرین شاهدان تاریخی باقیمانده را به بازدیدکنندگان معرفی میکنند: معلم سابق مدرسه که برای دقایقی توانسته بود با چریک انقلابی همصحبت شود، عکاسی که مخفیانه در رختشورخانه از جسدش عکس گرفت،پرستاری که او را قبل از اینکه دکترها بدنش را از فرمالدئید کنند و دستانش را قطع کنند شستشو داد.

توریستها از سرتاسر جهان از زیارتگاههای لا هیگوئیرا بازدید میکنند.مردی فرانسوی مهمانخانه ای در تلگرافخانه ای که مبارزان چریک تلاش کردند آخرین تماسشان با دنیای خارج را از انجا برقرار کنند تاسیس کرده است.جنب این خانه پزشکان کوبایی به رایگان خدمات درمانی برای کارگران فقیر ارائه میدهند.تصاویر "انقلابی" در کلبه های روستاییان آویزان است و بسیاری از مردم برای "سانتو ارنستو" که گفته میشود معجزه خلق میکند دعا میخوانند.

ماریو تران هرگز به لا هیگوئیرا برنگشت.شایعع است که الکلی شده و در هراس دائم به سر میبرد. "نه،او حالش خوب است." ژنرال پرادو پافشاری میکند. "او فقط کمی ناخوش است و از این همه های و هوی درباره چه خسته شده."

تران به تازگی سکوتش را شکست، وقتی که پسرش نامه ای را به قلم او به El Deber بزرگترین روزنامه سانتاکروز تحویل داد.

در ان نامه، قاتل چه گوارا قدردانیش از فیدل کاسترو و همه مردم کوبا را ابراز میکند زیرا پزشکان کوبایی در یکی از بیمارستانهای سانتاکروز عملی را به رایگان روی یکی از چشمهایش انجام دادند ."او با نام مستعار تحت درمان قرار گرفت." این را یکی از پزشکان لا هیگوئیرا میگوید.

به نظر میرسد ماریو تران از نفرین چه گریخته است.حداقل تا الآن.

منبع:اشپیگل

برگردان به فارسی:نوستالژیک

 

با امیر در پیاده روهای تنگ خیابان حجاب شلنگ تخته مینداختیم تا برسیم به کانون پرورش فکری کودکان و نمایشگاه مطبوعات.سرم را کرده بودم در کیفم و با قدمهای تند خیابان را بالا میرفتم که شانه م محکم خورد به یکنفر کت و شلواری کم مو.به عادت مالوف برگشتم تا معذرت خواهی کنم دیدم دکترمعین است.یکدفعه حالت چهره م چنان عوض و نیشم چنان باز شد که خود دکتر هم خنده ش گرفت.عرض ارادتی کردیم و دستی دادیم و گذاشتیم تا از ما جلو بیفتد.جلوی در نمایشگاه، غلامحسین الهام مثل "نونِ لنا" بین دو تا محافظ ایستاده و چند نفری دورش حلقه زده بودند و نامه میدادند! یکنفرشان سرمایه داری بود که دفتر شرکتش در خیابان حجاب بود و وقتی الهام را از پنجره می بیند بدوبدو نامه ای و سندی جور میکند و میدود پایین که آقا دستم به دامنت کار ما را راه بنداز! وارد سالن که شدیم دخترها را دیدیم که دور سعید پورمحمودی گوینده رادیو جوان حلقه زدند و امضا و عکس میگیرند.رفتم قاطیشان گفتم آقا سعید چی کار میکنی هر پست وبلاگت هفتصد تا کامنت از دخترها دارد؟! گفت فوت کوزه گریه.خندیدیم...

پ.ن:وقت کردم بقیه جریان نمایشگاه مطبوعات را فردا می نویسم.